Όπως είπαμε σε προηγούμενη ανάρτησή μας, ο Γεώργιος Κανδηλάπτης – Κάνις είχε δημοσιεύσει εκατοντάδες άρθρα σε διάφορα μέσα. Δύο από αυτά που αφορούν στην Πατρίδα μας την Σαντά και δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα Κόσμος των Αθηνών, ανακαλύψαμε και σας τα παρουσιάζουμε εδώ στην σελίδα της ΨΗΦΙΑΚΗΣ ΣΑΝΤΑΣ.
Η έρευνα έγινε από τον Χρήστο Αηδονίδη. Σήμερα παρουσιάζουμε το Δεύτερο άρθρο, που δημοσιεύτηκε στις 30/8/1966 και αναφέρεται στο πως ο Πόντος βοήθησε την επαναστατημένη Κρήτη κατά των Οθωμανών. Μια ιστορία από την Σαντά του Πόντου στα 1866 -67.
(Τα οποιαδήποτε ορθογραφικά ή συντακτικά λάθη προέρχονται από το δημοσιευμένο κείμενο, ενώ τα δικά μας αφορούν τόνους και σημεία στίξης που άλλαξαν κατά την μεταφορά, καθώς δεν διαθέτουμε πολυτονική γραμματοσειρά.)
Η ΣΥΝΕΚΤΙΚΟΤΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΥΛΗΣ
Τοῦ συνεργάτου μας κ. Γ. Θ. ΚΑΝΔΗΛΑΠΤΟΥ – Κάνεως
«΄Αρτον ἀγγέλων ἄνθρωπος ἐπισιτισμὸν ἀπέστειλεν αὐτοῖς» (Ψαλμός 77, 25)
Ὅτε κατὰ τὸ ἀπαισίας μνήμης ἔτος 1866 ἡ μεγαλονήσος Κρήτη ἐβάφη εἰς τὰ αἵματα ὑπὸ τοῦ βαρβάρου κατακτητοῦ καὶ τὸ ἡρωϊκόν Ἀρκάδι διέγραψε τρόπαια αὐτοθυσίας καὶ ἡρωισμοῦ διὰ τὴν θείαν ἐλευθερίαν, τότε σύμπας ὁ Ἑλληνικός κόσμος, ἐλεύθερος καὶ δοῦλος ἐκινήθη ως είς άνθρωπος εἰς τὴν λόγῳ τε καὶ ἔργῳ ένδειξιν τῆς λύπης καὶ ἀγανακτήσεως διὰ τὰ δεινὰ τῶν ἐν Κρήτῃ ἀγωνιζομένων ἀδελφῶν και δείγμα της ἀδελφικής ἐκείνης συμπαθείας ὑπήρξαν αι παντοειδείς εἰς χρήμα, τρόφιμα και ἀμφιέσεις συνάθροισις και ἀποστολή συνδρομών εις την ἀγωνιζομένην και δεινοπαθούσαν Κρήτη.
Τότε καὶ ὁ Πόντος ἐκινήθη εἰς τὸν ἐθνικὸν τοῦτον συναγερμόν καὶ ὑποπρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐν Τραπεζοῦντι διετέλει ὁ ἐκ τῶν ευπαιδεύτων πολιτικῶν ὑπαλλήλων Παναγιώτης Ματαράγκας, ὅστις χαίρων τὴν φιλίαν τοῦ ἐν Τραπεζοῦντι σχολάρχου, ἀειμνήστου Γεωργίου Κ. Παπαδοπούλου τοῦ πολλοῦ Κυριακίδου καὶ ἐφωδιασθείς διὰ συστατικῶν αὐτοῦ ἐπιστολῶν πρὸς τὸν ἐν Ἀργυρουπόλει μητροπολίτην Χαλδίας Γερβάσιον Σουμελίδην, ἀνῆλθεν ἐκεί, εἰς τὴν ἔδραν τῆς ἐκ Χαλδίᾳς πρὸς εἴσπραξιν συνδρομῶν διὰ τοὺς ἐν Κρήτῃ ἀγωνιζομένους ἀδελφούς.
Πράγματι οἱ καλοὶ Ἀργυροπολῖται προθύμως ἀντεπεξῆλθον εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ συνηθροίσθη εἰς τας πόλεις και ἐπαρχίας τὸ ποσὸν 350 χρυσῶν λιρῶν. Τότε ἱερεῖς, διδάσκαλοι, προεστώτες διεσπάρησαν εἰς τὰς κοινότητας καὶ τὰ χωρία, ὡς καὶ εἰς τὴν ἡρωϊκήν και ἐπτάκωμον Σάνταν, τὴν καθαρῶς ἀμιγῆ ἑλληνικὴν κοινότητα, ἄλλην Ἑλληνικὴν Δημοκρατίαν ἐν Τουρκία και όπου πους τουρκικός προς ἐγκατάστασιν δεν ἐπάτησε ποτέ και όπου ἐδόθη ευρεία κοινοποίησις του σκοπού δι’ ἱερέως ἐκείσε μεταβάντος εξ Ἀργυρουπόλεως.
Καὶ ἔβλεπέ τις τότε μικτήριδας, προύχοντας, κατοίκους, προσερχομένους εἰς τον εν τη ἐνορία Πιστοφάντων καθεδρικόν ναόν τοῦ Ἁγίου Χριστοφόρου ἐδρεύουσαν κεντρικήν Ἐπιτροπήν καὶ καταθέτοντας εἰς χρήμα τὰ όσα ἐκ συνδρομών προερχόμενα εἰς χρῆμα εξ εἰδῶν ἀγελάδων, μόσχων, βουτύρου, ἐνδυμάτων, κοσμημάτων προσκομιζόμενα ἐλέη. Συνέτυχε δε τότε -κατ’ ἀφήγησιν πλην πολλών άλλων και του περί τα τοιαύτα εἰδήμονος και επιζώντος κ. Χρίστου Γαβριά– να παρουσιασθή και γυνή τις χήρα ἐβδομηντακοντούτις, ήτις βλέπουσα το πλήθος των προσερχομένων εν τώ ναώ συμπατριωτών και μαθούσα τον φιλαθρωπικόν σκοπόν και μη έχουσα πολύτιμόν τι προς διάθεσιν, προσέτρεξεν εἰς την οικίαν της και λαβούσα ένα ευμεγέθη άρτον, εκ των άρτι ἐκ του φούρνου ἐξαχθέντων, έτρεξε και προσέφερε τούτον τη Ἐπιτροπή ώς συνδρομήν αυτής.
Ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε τὴν προσφορὰν της ὡς γελοίαν καὶ μηδαμινήν και ήρξατο να μερμηρίζει μετὰ φράσεων ἥκιστα θερμών, ὅτε λαβὼν τὸν λόγον ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἀρχιμανδρίτης Ἀγαθάγγελος, ἔθεσε τελείαν καὶ παύλαν καὶ σιγήν εἰς τὰς μεμψιμοιρίας τῶν παρακαθημένων εἰπὼν τὸ τοῦ Δαβίδ:
«Ἄρτον ἀγγέλων ἔφαγεν ἄνθρωπος, ἐπισιτισμὸν ἀπέστειλεν αὐτοῖς εἰς πλησμονήν», και «άρτος καρδίαν ανθρώπου στηρίζει»,
ἐπήνεσε την ἀγαθοεργίαν της, ως τον οβολόν της χήρας του Ευαγγελίου και ἐξαπέστειλε την χήραν περιχαρή και μετ’ ευχοευλογιών.
Aυθωρεί ο ἄρτος ἐτέθη εἰς πλειστηριασμόν και διὰ τῆς πλειοδοσίας τῶν παρόντων καὶ τῶν προσερχομένων, ἐξετιμήθη εἰς γρόσια 87 καὶ ἀποκοπείς εἰς τεμάχια ἐδόθη ως αντίδωρον εις πάντας.
Καὶ οὕτω ἐκ Σάντας ἠθροίσθη τὸ ποσὸν 110 λιρῶν χρυσών, ὅπερ ἐδόθη μετὰ τῶν ἄλλων ἀθροισθέντων εις τον ὑποπρόξενον καὶ ἀπεστάλη διὰ τῶν Πατριαρχείων εἰς τὴν ἀγωνιζομένην Κρήτην.
Τοιαύτα φιλανθρωπικὰ ἔργα ἐποίουν οἱ πατέρες ἡμῶν μὲ τὴν ἑλληνικὴν ψυχήν των, δι’ ἣν ὁ όντως ἱεραπόστολος τῆς εν Ελλάδι Ἐκκλησίας μητροπολίτης Χίου, ὁ ἀπὸ Καριστίας Παντελεήμων, ἔγραφεν:
«Αὕτη εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ ψυχή με τὰ ἐθνικά ἰδεώδη καὶ χαρά εἰς ἐκείνον ποὺ θὰ τὴν κρατήσῃ ἀσπιλον, ὅπως τὴν παρέλαβε ἀπὸ τοὺς γονεῖς του και οὕτω άσπιλον θὰ τὴν παραδώση στὰ παιδιά του.»
Γ.Θ.Κ. – Κάνης
Απόδοση στην καθομιλουμένη νέα Ελληνική γλώσσα (ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ)
Η Συνεκτικότης της Ελληνικής φυλής
«΄Αρτον ἀγγέλων ἄνθρωπος ἐπισιτισμὸν ἀπέστειλεν αὐτοῖς» (Ψαλμός 77, 25)
Όταν, κατά το αξέχαστο έτος 1866, η μεγαλόνησος Κρήτη βάφτηκε στο αίμα από τον βάρβαρο κατακτητή και το ηρωικό Αρκάδι έγραψε λαμπρές σελίδες αυτοθυσίας και ηρωισμού για την ιερή ελευθερία, τότε ολόκληρος ο ελληνικός κόσμος, ελεύθερος και υπόδουλος, κινήθηκε σαν ένας άνθρωπος για να εκφράσει με λόγια και έργα τη λύπη και την αγανάκτησή του για τα δεινά των αδελφών που αγωνίζονταν στην Κρήτη. Ως απόδειξη αυτής της αδελφικής συμπαράστασης συγκεντρώθηκαν και στάλθηκαν στην αγωνιζόμενη και βασανισμένη Κρήτη χρηματικές ενισχύσεις, τρόφιμα και ρουχισμός.
Τότε και ο Πόντος συμμετείχε σε αυτόν τον εθνικό ξεσηκωμό. Υποπρόξενος της Ελλάδας στην Τραπεζούντα ήταν ο μορφωμένος πολιτικός υπάλληλος Παναγιώτης Ματαράγκας. Με τη φιλία και τη βοήθεια του αείμνηστου σχολάρχη της Τραπεζούντας Γεωργίου Κ. Παπαδόπουλου Κυριακίδη και εφοδιασμένος με συστατικές επιστολές προς τον μητροπολίτη Χαλδίας Γερβάσιο Σουμελίδη, ανέβηκε στην Αργυρούπολη, έδρα της Μητρόπολης Χαλδίας, για να συγκεντρώσει συνδρομές υπέρ των αγωνιζόμενων αδελφών της Κρήτης.
Πράγματι, οι κάτοικοι της Αργυρούπολης ανταποκρίθηκαν πρόθυμα και συγκεντρώθηκε στις πόλεις και τις επαρχίες το ποσό των 350 χρυσών λιρών. Τότε ιερείς, δάσκαλοι και πρόκριτοι διασκορπίστηκαν στις κοινότητες και στα χωριά, καθώς και στην ηρωική Σαντά με τα επτά χωριά της, μια αμιγώς Ελληνική κοινότητα, μια μικρή Ελληνική δημοκρατία μέσα στην Τουρκία, όπου ποτέ δεν εγκαταστάθηκε τουρκικός πληθυσμός. Εκεί έγινε ευρεία ενημέρωση για τον σκοπό της συγκέντρωσης των συνδρομών από ιερέα που είχε έρθει από την Αργυρούπολη.
Έβλεπε τότε κανείς Μουχτάρηδες, προκρίτους και απλούς κατοίκους να προσέρχονται στον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Χριστοφόρου στην ενορία Πιστοφάντων, όπου είχε την έδρα της η κεντρική επιτροπή, και να καταθέτουν χρήματα ή προσφορές σε είδος: αγελάδες, μοσχάρια, βούτυρο, ρούχα, κοσμήματα και άλλα αγαθά.
Συνέβη τότε, σύμφωνα με τη διήγηση του γνώστη των γεγονότων και επιζώντος Χρίστου Γαβρά, να παρουσιαστεί και μια εβδομηντάχρονη χήρα. Βλέποντας το πλήθος των συγχωριανών της που συγκεντρώνονταν στον ναό και μαθαίνοντας τον φιλανθρωπικό σκοπό της εκδήλωσης, χωρίς να διαθέτει κάποιο πολύτιμο αντικείμενο για να προσφέρει, έτρεξε στο σπίτι της, πήρε ένα μεγάλο καρβέλι ψωμί, μόλις βγαλμένο από τον φούρνο, και το πρόσφερε στην επιτροπή ως τη δική της συνεισφορά.
Η επιτροπή αρχικά θεώρησε την προσφορά της ασήμαντη και σχεδόν γελοία και άρχισε να διαμαρτύρεται. Τότε όμως ο πρόεδρος της επιτροπής, ο αρχιμανδρίτης Αγαθάγγελος, πήρε τον λόγο και έβαλε τέλος στις επικρίσεις λέγοντας τα λόγια του Δαβίδ:
«Ο άνθρωπος έφαγε ψωμί αγγέλων· τους έστειλε τροφή σε αφθονία», και επίσης ότι «το ψωμί στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου».
Επαίνεσε την αγαθοεργία της γυναίκας, παρομοιάζοντάς την με τον οβολό της χήρας του Ευαγγελίου, και την αποχαιρέτησε με χαρά και ευλογίες.
Αμέσως το ψωμί βγήκε σε πλειστηριασμό. Με τις προσφορές των παρευρισκομένων και όσων συνέχιζαν να προσέρχονται, η αξία του έφτασε τα 87 γρόσια. Έπειτα κόπηκε σε κομμάτια και μοιράστηκε σε όλους ως αντίδωρο.
Έτσι, μόνο από τη Σαντά συγκεντρώθηκε το ποσό των 110 χρυσών λιρών, το οποίο προστέθηκε στις υπόλοιπες συνδρομές, παραδόθηκε στον υποπρόξενο και στάλθηκε μέσω του Πατριαρχείου στην αγωνιζόμενη Κρήτη.
Τέτοια φιλανθρωπικά έργα έκαναν οι πρόγονοί μας με την ελληνική ψυχή τους. Γι’ αυτήν ακριβώς την ψυχή ο μητροπολίτης Χίου Παντελεήμων, καταγόμενος από την Καρυστία, έγραψε:
«Αυτή είναι η Ελληνική ψυχή, με τα εθνικά της ιδανικά. Και ευτυχισμένος εκείνος που θα τη διατηρήσει αγνή, όπως την παρέλαβε από τους γονείς του, και θα την παραδώσει εξίσου αγνή στα παιδιά του.»
Γ.Θ.Κ. – Κάνις
Κάντε το πρώτο σχόλιο